The Holy Cross of Varak and Nearness to Christ

Այսօր, ինչպես պատմեցի, մենք պետք է նկատի ունենանք, որ երեկ շատ կարևոր բան մը տեղի ունեցավ՝ Սուրբ Մյուռոնի օրհնությունը։ Ատիկա չենք կրնար պատահական նկատել, ուստի այսօր անդրադարձանք այդ մասին։ Սուրբ Մյուռոնի օրհնությունը շատ կարևոր նշանակություն ունի բոլորիս համար՝ Հայ Եկեղեցու զավակներուն համար։

Այսօր, ինչպես կը պատմեի առաջ, Վարագա Խաչն է։ Վարագա Խաչը այն տոնն է, երբ մենք կը հիշենք Թոդիկ անունով ճգնավոր մը։ Ինքը աստվածային տեսիլքով հասկցավ, թե ուր էր Խաչի բուն մասունքը, որ կը գտնվեր Վարագ լեռան վրա և բերվեր էր Սուրբ Հռիփսիմեի կողմե։ Սուրբ Հռիփսիմեն իր հետ բերավ Խաչին մասունքը և զայն հոն պահեց, ապա շարունակեց դեպի Վաղարշապատ՝ այսօրվա Հայաստան, ուր նահատակվեցավ։

Բայց Թոդիկ ճգնավորը տեսիլք ունեցավ, թե ուր էր այդ մասունքը, և գնաց այդ լեռը ու գտավ զայն։ Ասիկա նկատվեցավ որպես մեծ հրաշք, և Սուրբ Ներսես կաթողիկոսը հաստատեց ատիկա որպես մեր Սուրբ Խաչի տոներեն մեկը, որ կը կոչվի Վարագա Խաչ։

Վարագա Խաչի այդ մասունքը կը պահեինք այնտեղ։ Ասիկա Վարագավանքն է, որ պատմական Հայաստանի մեջ էր։ Դժբախտաբար, ինչպես գրեթե բոլոր մեր վանքերը պատմական Հայաստանի մեջ, ինքը կործանվեցավ ցեղասպանության ժամանակ։

Ուրեմն Վարագա Խաչը առիթ մըն է դարձյալ հիշելու, որ Հիսուսի Խաչը հայոց ժողովուրդի ձեռքին մեջն էր, և որ մենք վայելեցինք իր ներկայությունը՝ իր շոշափելի, ֆիզիկական ներկայությունը։ Կարելի է ատոր հետ կապել նաև Սուրբ Մյուռոնը, որ ինքն ալ ուղիղ կապ ունի Հիսուսին և բերվեցավ մեր հայրենիքին ու մեր նախահայրերուն։

Երբ մենք այսօր կը կարդանք Մատթեոսի Ավետարանը, կը լսենք մարգարեություն մը՝ Հիսուսի խոսքը, երբ ինքը կը խոստանա, որ պիտի վերադառնա։ Այդ Ավետարանի հատվածին մեջ ինքը կսե, որ Մարդու Որդին երկնքին մեջ պիտի երևի, երբ վերադառնա։ Ասիկա անփոփոխելի, անշրջելի խոստում մըն է. ինքը պիտի վերադառնա և պիտի մեզի հետ ըլլա։

Ուրեմն Հիսուսի նպատակն է, որ մենք մեր կյանքի ընթացքին պատրաստ ըլլանք այդ պահին համար, որ մոտենանք իրեն և մոտիկ հարաբերության մեջ ըլլանք իրեն հետ։ Իր խոսքը, իր Սուրբ Խաչը և Սուրբ Հոգին, որ մենք կը ստանանք մկրտության ընթացքին և որ կը դրոշմվի Սուրբ Մյուռոնով, մեզի կուտան գործիքները, որպեսզի մեր կյանքերու ընթացքին մոտենանք իրեն։ Ասիկա է պահը, որ մենք վայելենք այդ մոտիկությունը, որ ի վերջո հավիտենական պիտի ըլլա բոլորիս համար։

As I mentioned previously, today is the feast known as the Feast of the Holy Cross of Varak. We find ourselves in the season of the Holy Cross, a whole season that takes us essentially until we begin preparing for Christmas during the season known as Hisnag. So this time is very firmly in the middle of “cross time.”

We celebrated the Feast of the Exaltation of the Holy Cross a couple of weeks ago. Our sanctuary was full, and we had a wonderful first day of Sunday School. What a beautiful day that was. We did Antastan. But our celebration of the Holy Cross—our recognition of it, our desire to know and understand it better, and our desire to make it a bigger part of our lives—does not end there. It continues throughout this entire season.

For that reason, the Feast of the Holy Cross of Varak was established during this season. You have on the screen a picture of the monastery that used to be found in historic Armenia, known as the Monastery of Varak.

The Monastery of Varak was established originally when a piece of the True Cross was found by an ascetic known as Dothik. This ascetic was given a vision showing where he could find this relic of the Holy Cross, which had been brought by St. Hripsime. St. Hripsime is, of course, associated with the origin story of the Armenian Apostolic Church. On her way to present-day Armenia, she passed through the area of historic Armenia, and it is said that she kept this relic of the True Cross on Mount Varak so that it would be safe. She was later martyred in Armenia, and this relic was lost for a time.

Three hundred years later, the ascetic known as Dothik received a vision from God showing where he could find this holy relic. Much to the chagrin of everybody who knew him at the time—they thought he was crazy—he ascended Mount Varak and found the relic of the Holy Cross there. This was verified, and St. Nerses, the Catholicos at the time—St. Nerses the Builder, not St. Nerses the Gracious—established it as a Feast of the Holy Cross for the rest of the history of the Armenian Church. It was placed during this season of the Holy Cross in which we find ourselves now.

We are reminded of what I was telling you earlier about the holy oil known as Holy Muron: it came originally from Moses to the time of Jesus, then from Jesus to St. Thaddeus. St. Thaddeus brought it to Armenia, and ultimately it came to fruition during the time of St. Gregory the Illuminator. We have something real and physical that you can literally touch—and that you have touched—which connects you to Jesus Christ.

We have another example of that in the True Cross found on Mount Varak. This was a physical, real, and true example of how Christ was present with our forefathers and with the Armenian Apostolic Church during its early days. His blessing and his vision for the growth of his message and his salvation among our people were manifested, and continue to be manifested, in a real and physical way. We see him guiding us and calling us to be in a closer relationship with him.

In today’s passage from the Gospel of Matthew, we encounter a prophetic message from Jesus Christ when he speaks about his inevitable return. He says that the Son of Man will appear in the sky. He will appear to you and to me, to those who are with us and to those who have passed away. He will appear to all of us, and in that moment he will be very close to us.

But the Cross, Holy Muron, the Word of God, and all these things are given to us as tools to bring us into his proximity today—now. Then, when we encounter him at that moment in time, it will not be something new or unfamiliar. It will be the fulfillment and realization of a lifelong, deep, and close relationship with our Lord and Savior Jesus Christ. There will be an awareness and familiarity that will be overwhelmingly peaceful and comforting: the fulfillment of all that has been promised to us. This is what he is preparing for us today, and he has given us those tools.

When we bless anything in the Armenian Church, as we did last week during the service of thanksgiving for the Republic of Armenia, we say, “Amen. Alleluia, alleluia, alleluia.” May this be blessed and sealed by the sign of the Holy Cross, by the word of the Holy Gospel, and by the grace of this day—the grace we enjoy through the providence of the Holy Spirit, which was sealed within us using Holy Muron.

The ultimate blessing: Holy Muron, the Cross, and the Gospel. We have these things, we bless with these things, and we are blessed with these things. Therefore, today, let us go forth from this sanctuary and begin to cultivate—or further cultivate—that closeness with Jesus Christ which is our ultimate destiny, to the glory of the Father and the Son and the Holy Spirit. Amen.