Second Palm Sunday: Christ's Entrance into the Heavenly Jerusalem

Առի, Լույս։ Աստծո լույս։ Բոլորիդ շնորհավորում ենք այսօր։ Մեծ տոն է, երկրորդ ծաղկազարդ կկոչվի, եթե չեք իմացել, բայց մեր քաղաքի մեջ նաև ուրիշ մեծ տոն մը կա, որ կկոչվի Bay to Breakers։ Ուրեմն, եթե այսօր ներկա եք, շնորհավորում ենք ձեզ, որովհետև իրապես մեծ փորձանքներ են հասած եք մինչև այս սուրբ տեղը։

Good morning, beloved faithful. Today is a special day in the life of the Armenian Church we’ll talk more about soon, which is the Sunday known as Second Palm Sunday, a beautiful tradition. But it’s also Bay to Breakers in San Francisco, otherwise known as my least favorite day to be living in San Francisco. But I’m so happy that you all were able to brave all that complicated street closure and traffic in order to be here today.

[Announcements omitted — choir recruitment, Saint John Bible Camp registration]

Անուն Հոր և Որդվո և Հոգվույն Սրբո, ամեն։ Ինչպես ըսի քիչ մը առաջ, այսօր յուրահատուկ տոն մըն է մեր եկեղեցու ավանդության մեջ։ Եվ եթե ըսեմ, թե յուրահատուկ է, իրապես իր յուրահատուկ է մեր հայ եկեղեցու համար, որովհետև չկա ուրիշ եկեղեցի, որ այսօր այսպես կնշե կիրակին, որ կհետևե, կհաջորդե Համբարձման տոնը։ Եվ մենք կըսենք, որ այդ տոնը կկոչվի երկրորդ ծաղկազարդ։ Մենք բոլորս պիտի հիշենք, որ ծաղկազարդ այդ տոնն է, երբ որ կպատահի Զատկեն նախորդ կիրակի, երբ որ Հիսուս կմտնե սուրբ քաղաքը՝ Երուսաղեմը, և կընդունվի մարդիկ ըսելով Հոզանա, Հոզանա և այլն։ Ուրեմն մենք բոլորս տոնեցինք այդ տոնը մոտ քառասունյոթ օր առաջ՝ հիսուներկու օր առաջ։ Ես չեմ կրնար հաշվել օրերը։ Ամեն պարագային, Զատկեն մեկ շաբաթ առաջ մենք ծաղկազարդը միասին տոնեցինք, բայց եկեղեցին դարձյալ այսօր ալ կտոնե, բայց այս անգամ տարբեր ոճով։ Ինչո՞ւ յուրահատուկ է հայ եկեղեցվո համար։ Ասիկա կուգա մեր Հայրապետի պանդուկենեն՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի իր ժամանակը, երբ որ Խոր Վիրապում բանտարկված էր։ Եվ այն ժամանակ, մեր պատմաբանները ասում են, որ ըստ իր պանդուկյան, հրեշտակը այցելում էր Սուրբ Գրիգորին ամեն օր։ Եվ հաջորդ կիրակի՝ այսօր, Զատկից հետո հրեշտակը չայցելեց Սուրբ Գրիգորին։ Ուրեմն հաջորդող օրը՝ երկուշաբթի, երբ որ հրեշտակը ետ եկավ, Սուրբ Գրիգորը հարցուց. «Ու՞ր էիր երեկ»։ Շատ մտերիմ էին այդպես, որ իրենք հասկանային իրար սքեջուլները։ «Ու՞ր էիր երեկ, որ չայցելեցիր»։ Եվ հրեշտակը կպատասխանե, որ մենք տոնեցինք Հիսուսի վերադարձը, գալուստը երկնքին, բոլորս՝ հրեշտակներս։ Ասիկա շատ հրաշալի վկայություն է։ Եվ ատոր համար, որովհետև այս փաստը գալիս է մեր եկեղեցին և մեր ժողովուրդը Սուրբ Գրիգորի միջոցով, մենք նշում ենք այս կարևոր տոնը։ Եվ ավելի ուշ մտավ եկեղեցու տոմարին, և կա մասնավոր շարականներ և այլն, որոնք նվիրված են երկրորդ ծաղկազարդին։ Բայց երբ որ խորանանք այս պանդուկյան, այստեղ շատ կարևոր և մեզի համար, բոլորիս համար, իմաստալից ներքին իմաստ այս պահպանման մեջ։

In the lectionary, in the calendar of the Armenian Church, a lot of us we like to note things that are unique to the Armenian tradition. There are so many things that we share with our sister churches, of course, a creed of faith and the core holidays that serve as the foundation for our Christian life with our sister churches and with the broader family of Christianity in the world. But there are some things that are truly unique to the Armenian Church that you just won’t find anyplace else. The day that we celebrate today in Armenian tradition is one of those things. It’s called the Second Palm Sunday. Second Palm Sunday is the Sunday that follows the feast of the Ascension of Jesus Christ.

The Bible tells us very clearly that Christ had gathered his disciples at the Mount of Ascension, where the place had been appointed, and from there Christ ascended to heaven, leaving with them a great commission. Առաքելութիւն տվավ աշակերտներուն, այդ պահին և ատկե ըս կըսավ. «Եկեղեցու առաքելութիւնը»։ He says, “Therefore go and baptize all nations in the name of the Father and the Son and the Holy Spirit, teaching them to obey everything that I have commanded you.” And so this happens. Christ ascends. Now, this was what happened in the church on Thursday. Today is Sunday. Today is the second Palm Sunday.

Where does this tradition come from, and why is it unique to our church? The story comes to us from the historians of our tradition that Saint Gregory the Illuminator was imprisoned in the tomb, which we call Khor Virap, the deep pit. During his long imprisonment, he was visited by an angel who comforted him and sustained him throughout his tribulation and isolation. And it was on the Sunday following Ascension that the angel didn’t come. And the following day, Monday, Saint Gregory was curious: “You have visited me every day. Why didn’t you come yesterday?” And the angel responds to Saint Gregory, “Because all of us were celebrating the return of our King, Jesus Christ.” This time he entered the heavenly Jerusalem on the Sunday following the Ascension, when he ascended to heaven. So Christ ascends to heaven, and then the angels, they welcome him back into the heavenly kingdom.

Now, this is a revelation that comes through divine means by an angel to a saint of our church, Saint Gregory the Illuminator. And on the basis of this testimony, our church adopted the practice of recognizing the Sunday following the Ascension as the feast or the celebration of the Second Palm Sunday of our Lord and Savior, Jesus Christ. But it isn’t isolated in its concept and its importance to the testimony of Saint Gregory the Illuminator. We find in here an important witnessing about the nature of the recognition of Jesus Christ’s power and authority in the world.

I want to read to you from the Epistle to the Hebrews in chapter nine. It says here, beginning from verse twenty-four, which in this Bible, in a section is titled “Christ’s Sacrifice Takes Away Sin.” “Thus it was necessary for the sketches of the heavenly things to be purified with these rites, but the heavenly things themselves need better sacrifices than these. For Christ did not enter a sanctuary made by human hands, a mere copy of the true one, but he entered into heaven itself, now to appear in the presence of God on our behalf. Nor was it to offer himself again and again, as the high priest enters the holy place year after year with the blood that is not his own. But then he would have to suffer again and again since the foundation of the world. But as it is, he has appeared once and for all at the end of the ages and removed sin by the sacrifice of himself.”

Ասիկա ինչ կապ ունի Հեբրայեցիների թուղթին [uncertain reading].

Here the epistle is testifying to the truth of something that was very interesting. Christ entered into the earthly Jerusalem, what he’s referring to as a copy. The earthly Jerusalem, the earthly temple is an imperfect facsimile of the heavenly and glorious reality that is the heavenly Jerusalem. As Christ entered into Jerusalem during the first Palm Sunday, he did it as what we call in our Orthodox faith a prefiguration. This is something that’s happening in advance so that we’ll recognize the true thing when it eventually happens. When Christ entered into the imperfect earthly Jerusalem, he found himself surrounded by people giving thanks and celebrating for his coming, who did not understand him and who did not truly love him. They received him, but as the gospel reading that we read just at the conclusion of the Badarak said, “They did not understand him. They apprehended him not.” This was the imperfect Palm Sunday that led to Christ’s crucifixion.

But that which was imperfect is perfected through Christ, and we witness this on the second Palm Sunday. Instead of entering the earthly Jerusalem, Christ enters the heavenly Jerusalem, and there it is perfected, his glory is coming. He is received into the heavenly abode by those who truly honor and glorify him, by those who receive him for the truth of what he is and what he has come to do.

St. Gregory of Datev, Sv. Grigory Datevatsi, speaks to this in his commentary on the Psalms.

Ովքեր ներկա էին պատարագի ընթացքին, պիտի հիշեն, որ սարկավագը բերավ սկիհին խորանի, սեղանի ետևեն, Սուրբ Սեղանի ետևեն մինչև քահանան և բերավ, և երբ որ հասավ քահանային առջևը, սաղմոսեն կարդաց։ Այսօր Չարս [uncertain name] սարկավագը այսօր կարդաց սաղմոսը։

Reading from Psalm 24 during the Divine Liturgy, during a portion known as the Greater Entrance, the deacon brings the chalice around from the left side of the altar table to the right side and he presents it to the priest. Reading from this psalm, Psalm 24 verses 7 through 10: “Lift up your gates, O princes. Let the everlasting doors be lifted up and the King of Glory shall come in.” And the priest responds from the psalm, “Who is the King of Glory? The Lord, strong in his power. The Lord, mighty in battle.” And the deacon responds in the psalm, “Lift up your gates, O princes. Let the everlasting doors be lifted up and the King of Glory shall come in.” And the priest responds, “Who is this King of Glory? The Lord of hosts.” And the deacon responds, “This is the King of Glory.”

What is this about?

Ինչու՞ սարկավագը կկարդա այս սաղմոսը և որ կբերի սկիհին։ Սկիհին, որ է ներկայությունը իրական Հիսուս Քրիստոսը և մարմինը և արյունը։

What is this? Why are we saying this at this time? It’s a very interesting thing to be proclaiming. It’s one of the few things that’s actually spoken in the Divine Liturgy. Everything is sung. But at that time, the deacon holds up the chalice and he says, “Համբարձեք իշխանքս դուրս զերևեր, համբարձին դռնք հավիտենից և մտցե թագավոր փառած։ Ո՞վ է սա թագավոր փառած։ Տերը զոր զորության սիրով, Տեր կարողի պատերազմի։”

When I was growing up, this is my favorite part of the Badarak. St. Gregory of Datev is telling us that what’s happening in this moment of this most precious service, and it’s maybe one of the most precious moments of that service, is that we’re remembering Christ’s entrance into the heavenly Jerusalem. This is what’s happening. Christ has returned to heaven. And we are re-experiencing that, reliving it, living it, in fact, simultaneously with that event taking place, the second Palm Sunday. Christ has entered into the heavenly Jerusalem. And the deacon brings him like Christ being brought to the gates of heaven, saying, “Open your gates, O princes.” He’s talking to the angels. “Let the everlasting doors, the gates of heaven be opened and the King of Glory shall come in.” Christ returns and enters into the heavenly kingdom.

But the angels answer, and in this space, in this case, the priest is standing in the place of the angels. “Who is the King of Glory? The Lord strong in his power, the Lord mighty in battle.” St. Gregory of Datev tells us the angels didn’t know because that revelation came to mankind, not to the angels. That was blessed knowledge given to Christ’s creation who was given his image. That’s our revelation. And so the angels received Christ in ignorance. And they learned of his glory in that moment, having come triumphantly from the resurrection and the ascension, according to our church fathers.

What is happening in that liturgy, in that moment, and every Sunday is the heavenly worship, the second Palm Sunday, is breaking into our earthly reality. Heaven and earth are becoming one for his glory. And we are stepping into the heavenly realm and we are playing the role of the angels. And who carries that chalice before the priest? The deacon. The deacon, in this analogy of Palm Sunday, who brings Christ into the holy city? Upon whom is he sitting? Upon the colt of a donkey, right? That donkey represents the church. We’re bearing Christ forward into the world, bringing him forth to be glorified. We’re the donkey upon which he is sitting. And that for us, just like for that donkey, is a glory that is untold and beyond fathoming in value.

Սիրելի հավատացյալներ, այսօր քիչ մը խորացա ծիսական մեր աստվածաբանության մեջ, բացատրելով երկրորդ ծաղկազարդը ձեզի, բայց փորձեցի տեղ մը հասնի, որ մեզի համար ըմբռնելի է։ Երբ որ մենք պատարագին կմասնակցենք, ուրեմն մենք կմիանանք հրեշտակներուն, և հրեշտակները մեզի կմիանան։ Եվ կհիշենք այդ պահը, երբ որ հաղթությունը ճանչվեցավ երկնքին մեջ, և որ ինքը մտավ, և որպես թագավոր կվերադառնա, որովհետև իր երկնային մարդեղությամբ և հարությամբ Աստծո կամքը կատարվեցավ։

So let us take forth from this lesson of the second Palm Sunday today the truth that through our liturgy and through the sacrament, heaven and earth become united and we celebrate that most glorious and triumphal moment of Christ’s return into the heavenly Jerusalem for the glory of his Father and the Holy Spirit. Amen.