Easter Sermon: The Resurrection as Rebuilding

Այսօր Սուրբ Զատիկ է, բայց պետք է ձեզի պատմությունը պատմեմ, և այս պատմությունը Սուրբ Գրքից չէ, այս պատմությունը իմ անձնական կյանքից է, և փաստորեն այս պատմությունը մեր ամառային ճամբարից է։ Շատերը արդեն գիտեք, որ մեր թեմ ունի ամառային ճամբար, որի մեջ ես շատ հաճախ եմ ծառայում, և այնտեղ շատ անգամներ առիթներ եմ ունենում, որ ես խորանամ իմ հավատքով և իմ հասկացողությամբ մեր եկեղեցո կյանքից ներս։ Եվ այս տարի մի երիտասարդ ինձի մոտեցավ շատ հետաքրքիր վիճակով։ Ինքը անհանգիստ էր, մոտեցավ ինձ և ուզում էր հետս խոսել շտապով մի ձև։ Եվ հարցումը ճամբարի կյանքից չէր, հարցումը Աստվածաշնչից էր։ Ինքը կարդում էր Աստվածաշունչը և հասավ այնտեղ, ուր որ գրված էր Նոյայի տապանի մասին։ Եվ ինքը մի ձևով շոկի մեջ էր, որովհետև ասում էր. «Տեր հայր, ինչպե՞ս կարելի է, եթե մեր Աստվածը ողորմած է, եթե մեր Աստվածը սեր է նույնիսկ, ապա ինչպե՞ս կարող է ամբողջ աշխարհը ջրհեղեղներով կործանել։ Ինչպե՞ս կարող էր նայել այդ բոլոր մարդկանց և որոշել, որ նրանք արժանի են մահանալու»։

Շատ լավ հարցում է։ Այս պատմությունը Աստվածաշնչից մենք կպատմենք մեր երեխաներին, բայց երբ որ խորապես մտնենք այս պատմությանը, այնտեղ հարցեր կան, որ մենք պետք է շատ լավ, շատ ավելի լավ հասկանանք։ Եվ սա շատ անկեղծ հարց էր։ Այս երեխան այդ պահին զգացի, որ հոգևոր մի տեսակի մեջ էր, և չշտապեցի պատասխանելու։ Փոխարեն նստեցինք միասին մի քանի րոպե մեր ներկայության մեջ, և որոշեցի իրեն հիշեցնել, որ փաստորեն, մինչ այդ Աստծո ողորմությունը պակաս չէր աշխարհում։ Արարչության առաջին օրերից մինչև այդ պահը Աստծո ողորմությունը գործում էր մարդկանց կյանքում։ Եվ ինչպե՞ս։ Իր համբերությամբ, իր օրենքով, իր նախախնամությամբ և ամեն մի վայրկյան, որ մարդիկ ապրում էին, որ իրենք առիթ ունենան վերադառնալու նրան իրենց մեղավոր կյանքներից։ Բայց չեղավ։ Որոշեցին չփոխվել սերունդից սերունդ, և ի վերջո հետևանքը հասավ աշխարհին։

Բայց կա մի բան, որ մենք դժվար ենք ընդունում, եթե մեր արածները իսկապես կարևոր են, եթե մենք կարծենք, որ մեր ընտրությունները իսկական արժեք ունեն կամ կշիռ, եթե Աստծո համար սերն ու դաժանությունը նույնը չեն, ապա մի պահ գալիս է պատասխանատվության համար։ Ոչ թե որովհետև Աստված դաժան է, այլ որովհետև Աստված լուրջ է վերաբերում մեզ։ Նա մեզ այնքան լուրջ է ընդունում, որ պատասխանատվության է կանչում բոլորիս։

Եվ հետո այսպես թեթևորեն, մեղմորեն հարցում մտավ երեխային։ Երեխա չէր, ինքը երիտասարդ էր։ Եթե դու այն ժամանակ ապրած լինեիր, անկեղծ ասա քո սրտում կարծում ես, որ արդարների մեջ կհամարվեիր կամ մեղավորների։ Նա միանգամից չպատասխանեց, լռեց, մտածեց և հետո սկսավ լալ։ Ոչ թե որովհետև վախեցել էր, այլ որովհետև գիտեր իրեն այնքան լավ էր ճանաչում այդ երիտասարդը այդ տարիքին, ու ես հիացա, որ ինքը հասկանում էր նույնիսկ ողորմած Աստծո համար դժվար կլիներ մեզ, իրեն մասնավորաբար արդարացնել։ Ոչ միայն Նոյի տապանի ժամանակ, իրեն, բոլորիս այսօր։ Եվ ես նրան ասացի այն, ինչ այսօր ասում եմ բոլորիդ։ Դու ճիշտ ես, ողորմած Աստծո համար դժվար կլիներ մեզ արդարացնել, և սակայն հենց դա արել է։

Ահա թե ինչ է Հիսուս Քրիստոսի հարությունը։ Երբեմն մենք զատիկը շատ փոքր բան ենք դարձնում, այն ներկայացնում ենք պարզապես որպես ավագուրպատի տխուր պատմությունից հետո եկած ուրախ ավարտը կամ որպես ապացույց, որ Հիսուս մեր Քրիստոսը իսկապես այն էր, ինչ որ մեզ ասում էր Ավետարանից ներս։ Բայց Հարության տոնը շատ ավելի խորն ու ապշեցուցիչ բան է։ Այն պահն է, երբ Աստված, որ լիովին իրավունք ուներ մեզ թողնելու մեր իսկ ընտրությունների հետևանքների մեջ, ինչպես Նոյի օրերուն, փոխարենը որոշեց ինքը մտնել այդ հետևանքների մեջ։ Նա իր վրա վերցրեց չարչարանքները, իր վրա վերցրեց մահը և հետո հարություն առավ ոչ միայնակ, այլ որպես նոր մարդկության անդրանիկը։ Ահա Հիսուս Քրիստոսը դարձավ նոր տապանը բոլորիս համար, որով մենք այսօր պիտի կարողանանք հասնիլ մեր երկնային Հորը արքայության։

Սիրելի հավատացյալներ, ուրեմն այս երեխան իր փոքր տարիքով կարողացավ հասկանալ մի բան, որ շատերս մինչև մեր ծերությունը չպիտի հասկանանք, որ երբ որ կմտածենք Աստծո իրավիճակի մասին և Աստծո արդարության մասին, պետք չենք մտածել ընդհանուր ձևերով։ Պետք է մեր սրտերուն փնտրենք, պետք է հասկանանք մեր ներքին կյանքի մեջ ինչ կդառնա և ինչպես մենք անում ենք այն, ինչ որ մենք անում ենք և ինչպես պիտի ընդունվի այդ օրերին, երբ որ հաշվետվությունը պետք է ներկայացնենք մեր Տիրոջը։ Երբ որ այսօր իրարու կըսենք Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց, պետք է հասկանանք, որ այդ հարությունը, այդ գործը, որ մենք ասում ենք, թե օրհնյալ է, պատահեց ինձի համար, քեզի համար, մեզի համար, ամբողջ աշխարհի համար, որովհետև Աստծո ողորմությունը յուրաքանչյուրիս նկատմամբ այնքան անչափ է, որ սիրեց մինչև նույնիսկ տվավ իր միածին Որդին, որ մենք ոչ դատապարտվինք, բայց փրկվինք։

Christ is risen from the dead. Blessed is the resurrection of Christ. Do we remember that one, I wonder. Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց, օրհնյալ է հարությունն Քրիստոսի։ There’s two of them, right? And we get them mixed up sometimes. We get them mixed up sometimes, but Easter is the time when we come together and we remember and we remind ourselves. Christ is risen from the dead. Blessed is the resurrection of Christ.

You’re all here today, and that’s beautiful. I’m so happy that we get to celebrate this feast day, this celebration, this wonderful occasion together. And I haven’t seen all of you here on an Easter before. I’m sure that you all have been someplace on an Easter before. Maybe not all of you in this exact location, but most of you I have seen here on Easter in the past. And so we come together again and we ask ourselves the question. Maybe here, I don’t know if you’re asking yourself this question because you came here today. What makes this Easter any different than any other Easter? What makes this Easter any different than any other Sunday, for example, or any other day that we wake up? Because every day, if we accept the truth of the resurrection, is a day when we have to give thanks for it. So what separates today from other days? Why did we fill up this church from edge to edge? And why are we going to go home and play egg games and have fun with our families? Like what makes today any different?

Now, on one hand, I understand that if we really truly were saints, we would live every day like it was Easter. That’s the sort of stuff that saints do. But I woke up this morning pretty sure that I haven’t become a saint yet, and I don’t know if you guys feel any differently, but sometimes I need a reminder. I need something to help jog my memory, to help encourage me, because we forget. Life is so busy. Life is so hectic. But you chose to be here this morning, and that was the right choice. We do do this every year, and that’s beautiful. But I want us to pause today, and I want us to ask a question that we don’t always ask at Easter time: What exactly happened? I’m not talking about the history of it. I’m not talking about the narrative of it. I am pretty sure that most of us here, if we don’t have the biblical accounts memorized, have a pretty rough shape in our minds of what took place two thousand years ago that we are here celebrating when we talk about the resurrection of Jesus Christ. I’m not talking about that. And I’m not just talking about the spiritual element either, because that is also very, very important, but that’s not what I’m talking about. I’m talking about what happened cosmically. What happened to the world two thousand years ago when this event took place? What sort of thing is this?

Because if we’re not careful, we will fall into the trap of reducing the feast of the resurrection of Easter to one of two things. Either it becomes an argument, a proof that Jesus was who He said that He was, or it becomes a sentiment. And sentiments are good, and they’re encouraging, but it’s a reassurance that suffering is not the end and that everything will somehow be okay. While both of those things are true, that really diminishes what the resurrection is really all about, because it’s more than proof, it’s more than comfort. Resurrection is the moment that God began to build the world again.

Let me explain what I mean. When we began our Lenten journey, for those of you that were following us on Fast and Pray, I know many of you were, or attending church during regular services, or just staying in touch with the life of the Armenian Apostolic Church, we began talking about expulsion from the Garden of Eden on the first Sunday of Lent, seven weeks ago. And we read together how God created humanity in His own image, made for communion and made for glory. And then we traced what happened next to the doubt and the disobedience and the exile. It wasn’t just a legal violation, but it was a structural collapse of the way the world was intended to be. Sin didn’t merely make us guilty. It fractured something in the very architecture of humanity. It introduced a decay into what was made to endure and death into what was made to live.

The prophets, they understood this. Ezekiel saw it in the valley of the dry bones, an entire people reduced to fragments, scattered and lifeless spiritually. We heard that passage just last night, for those of you who were with us when we began our Easter Eve celebrations, and God spoke through Ezekiel with a devastating question, saying, “Son of Man, can these bones live again?” And this question hangs over all of humanity. Can what has been ruined be made whole again? Can what has collapsed be rebuilt? Can the dead live?

And then came Christ. There’s a moment early in the Gospel of Saint John that we sometimes read too quickly. Jesus is standing in the temple, which is the center of Israel’s spiritual life and national life, the dwelling place of God among His people, and He says something that scandalized everybody who heard it. He said, “Destroy this temple, and in three days I will raise it up again.” They thought He was talking about the building, which, by the way, until today, is still destroyed. The disciples only later understood that He was speaking about His own body. But what the Church wants us to see is the full scope of what Christ is claiming, because it reaches far beyond just His physical frame. The temple was the place where heaven and earth met. It was the structure in which God’s presence dwelt among a broken humanity. When Christ says, “Destroy this temple,” He’s not predicting His own death. He’s acknowledging the full extent of what sin has done. The entire sacred architecture of the world, body, soul, mind, and communion with God had been brought to ruin, and the temple of humanity lies in rubble. And when He says, “In three days, I’ll raise it up,” He’s not talking about a renovation job. He’s not talking about changing the windows and putting up some curtains. He’s talking about rebuilding the whole thing from the foundation up.

Good Friday is the moment when the temple, the old temple, reached its final collapse. Everything that sin set in motion, violence, betrayal, abandonment, and agony, it all comes to a terrible climax on the cross. And on Holy Saturday, the rubble lies still. But on Easter morning, today, God doesn’t announce that the old world was good enough after all. He announces that a new creation has begun for all of us.

Now, why does this matter to you this morning? It matters because many of us came here this morning to this Easter service on the Feast of the Resurrection, carrying ruins of our own. Some of us carry resentment, the deep kind that doesn’t resolve, the kind that sits in our chests like a stone weighing us down every day. Some of us carry failure, not the dramatic kind, but the quiet, accumulating kind in the sense that you’ve not become who you thought you were meant to be. Some of us carry spiritual fatigue. We’ve been showing up, we’ve been searching, we’ve been trying, but the fire that you felt you once had has dimmed to something barely warm. And the temptation on Easter morning is to do what we just did maybe ten minutes ago, which is to put a big smile on our faces and say, “Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց։ Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի։ Օրհնյալ է հարությունը Քրիստոսի։” That’s the right response. But of course, the real question is, do we know what that means for us?

I want to invite you to do the opposite of that, though. I want to invite you to bring the ruins of your life to the resurrection because that is precisely what Easter wants from us. Christ did not rise from the dead merely to be admired from a distance. He rose to rebuild what sin, fear, grief, resentment, and death have broken within us. The question that God asked Ezekiel, “Can these bones live?” Receives its definitive answer today. Yes, they can, they will, and they are.

And here’s the final thing. The resurrection is not private to Jesus Christ. If it was, Easter would just be the celebration of a pretty great miracle, but a distant one, and something to just marvel at, but not to be a part of. It’s not a ripple that attenuates over time. The resurrection expands, it grows, it builds. St. Peter, writing to the early church, uses an image that I find very breathtaking. He says, “You yourselves are like living stones being built as a spiritual house.” Living stones, not dead monuments, not museum pieces, living stones being assembled, being shaped, and being built into something new today. And that is what the church is. It’s not a memorial society for a long-gone teacher. It’s not a cultural club that’s preserving traditions. The church is a place where the risen Christ is actively building a new humanity, and he builds it with effective tools. He builds it with baptism, where we die with him and we rise with him, with repentance, when what is broken is brought before him and grace rushes to meet it. With the Eucharist, with his body and blood that we receive today, and we’re made participants in the new creation. With his forgiveness, where the rubble of resentment and bitterness is cleared away and something new can be erected in its place. And with our pious living, where day by day, the image of God that was damaged in Eden can be restored in Christ. These things are the mortar, the glue, and you and me, we are the bricks, the living stones that they bind together.

The work is not finished. It’s ongoing each and every day of our lives, but God is building in you, in this parish, in this community. He’s building every minute of every day. The resurrection was not an event that we commemorate, but it’s a reality that we inhabit.

So I leave this with you today. We didn’t come to the Feast of Resurrection simply to celebrate that a tomb was empty. We came to proclaim that because that tomb is empty, human life itself does not need to be empty, ruined, or hopeless. Whatever in you that has collapsed, Christ is risen, and it can be rebuilt again. Whatever hope that you have that’s been abandoned, Christ is risen, and it can be rebuilt again. Whatever part of you that feels life is beyond repair, Christ is risen, and the rebuilding can begin again. On Easter morning, the Lord doesn’t look at the ruins and walk away. He rolls the stone, he walks out of the tomb, and he starts building in you, in me, and among us.