Mercy Over Sacrifice: Compassion in Church Life and the Church's Moral Duty

Այսօրվա Ավետարանի մեջը, Մատթեոսի Ավետարանի մեջը կարդում ենք մի հատված, որ ինձի համար նշելի է, որովհետև առաջին անգամ, առաջին Ավետարանի հատված է, որի մասին ես քարոզած եմ եկեղեցվո ներս, եկեղեցվո տաճարը ներս: Հրավիրված էի Տեր Շնորհք Դեմիրճյանի կողմից, որ Սուրբ Պետրոսի Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցի ծխական հովիվն է Լոս Անջելեսի մեջ՝ Վենայս, և քարոզեցի այս Ավետարանի հատվածի մասին: Եվ ինձի համար, չգիտեմ ինչու, բայց շատ ազդիչ հատված է Ավետարանի, Մատթեոսի Ավետարանի, որովհետև ինքը, ինչպես Հիսուս միշտ անում է, և ինչպես մենք շատ ենք խոսում մեր Աստվածաշնչի սերտողության մեջ, որը սկսավ անցյալ շաբաթ, Հիսուս շատ մասնավոր մոտեցում ունի մեզի ուսուցանել այդ համեմատելու բաներ, որոնք մեզի համար կարծենք, թե մեկը մյուսին որևէ կապ չունի, բայց կոնֆլիկտ չկա: Եվ ինքը համեմատում է, որ մենք ավելի խորապես մտածենք այդ գաղափարների մասին, այդ հատկանիշների մասին և ինչպես մենք գործածում մեր առօրյան կյանքի մեջ:

Եվ այստեղ ինքը գրում է. «Երբ որ ինքը իր ուսանողներին հետ, աշակերտներին հետ գտնված էր մի դաշտի մեջ և իրենք քաղում էին հատիկները ուտելու, որովհետև սոված էին, փարիսեցիները գտել են նրանց և սկսած են քննադատել աշակերտներին՝ ասելով, որ իրենք սրբացրեցին շաբաթը»: Եվ Հիսուս պատասխանելով ասեց, որ եթե դուք իմանայիք, ի՞նչ է նշանակում, որ ես ցանկանում եմ կարեկցություն և ոչ զոհողություն, չպիտի անմեղին մեղադրեք: Ուրեմն, այսպես ասելով՝ կմտածենք, ի՞նչ է տարբերությունը կարեկցություն և զոհողություն: Ինչո՞ւ այդպես ինքն իրեն կհամեմատե: Այսինքն՝ մարգարեական մեջ բերում է, որ ինքը բերում է Հին Կտակարանից և Սուրբ Գրությունից, և ինքը վերաներկայացնում է փարիսեցիներին: Արդ, ինքը արդեն պիտի ծանոթ գտնե այդ խոսքը, բայց context-ը հայտնի չէր, քանի որ մարգարեությունից էր: Ինքը context-ը բերում է: Հենց այս context-ի մեջ պիտի հասկանանք՝ մարգարեն ի՞նչ էր ասում, երբ որ ասեց, որ ես ցանկանում եմ կարեկցություն և ոչ զոհողություն:

Կարեկցությունը քրիստոնյաներիս համար Հիսուսի իր վարդապետության վրա հաստատված թիվ մեկ առաջնահերթությունն է: Երբ որ մենք զարգացում ենք, երբ որ մենք աճում ենք որպես մանուկներ, հոգևոր մանուկներ եկեղեցվո մեջ, կարեկցությունը, ողորմությունը մեր գաթն է: Այդ է, որ մեզ օգնում է մինչև որ հասունանանք որպես քրիստոնյաներ, որպես Աստծո զավակներ:

Ուղղափառ եկեղեցի իր կյանքի մեջ, իր մոտեցման մեջ ունի շատ կարևոր գաղափար, որ կոչվում է էկոնոմիա: Էկոնոմիա հունական բառ է, որ նշանակում է տնտեսություն: Բայց ինչպե՞ս տնտեսություն է: Այսինքն՝ ղեկավարության մասին է: Այս բառը օգտագործվում է զանազան ձևերով, բայց ձևերից մեկն է, որ երբ որ խոսում ենք Աստծո ծրագիրը մեր փրկության համար, տեսակ մը տնտեսություն է, որովհետև Հիսուս ղեկավարում է առաջագործությունը, տիեզերքը, որ մենք առաջանանք դեպի փրկության, հավետանական կյանքին: Այսինքն՝ այդ ձևն է, որ ինքը ղեկավարում է աշխարհը: Բայց մեր եկեղեցվո կյանքի մեջ ուրիշ տեսակ հասկացողություն կա, որ այս է, որ ես որպես հովիվ, եկեղեցի՝ որպես հաստատություն, յուրաքանչյուր ոչխարին, յուրաքանչյուր իր հոտի անդամին նայում է և ինքը հասկանում է այդ անդամ ինչ պետք ունի: Այսինքն՝ մեր ողորմություն է, այսինքն՝ մեր կարեկցություն է: Որովհետև եթե մեր աշխարհական, մարդկային մտածելակերպով ասում ենք, որ մի բան պիտի արդար լիներ, կասենք, որ ամեն մարդուն հավասար ձևով կղեկավարեինք: Ասե, որ դուք բոլորդ ենթարկված եք նույն կանոններին և նույն մակարդակներին և այլն: Բայց փաստորեն, ինչպես մենք կաշխատենք երեխայի հետ տարբեր ձևով, թե ինչպես մեծահասակին հետ, մենք նույնպես եկեղեցվո կյանքի մեջ տարբեր վերաբերում ենք մեր հավատացյալներին հետ՝ նայած իր հոգևոր զարգացման:

Ուրեմն, այս կարեկցությունը շատ կարևոր է և ներկա է մեր եկեղեցվո կյանքի մեջ առաջին օրերից: Երբ որ մենք կարդում ենք, ինչպես առաքյալները Երուսաղեմի մեջ որոշեցին, որ նոր քրիստոնյաներ պետք չէին ենթարկվել հրեական հին օրենքներին, այսինքն՝ մեզի նշան է տալիս, որ իրենք հասկացան, որ շատ դժվար պիտի լիներ այդ հույների համար, ոչ հրեաներու համար ենթարկվելու այդ կանոններին:

Ուրեմն ինչու՞ պատմում եմ սա, որովհետև այսինքն՝ շատ կարևոր դաս է քրիստոնյաներիս համար, որ այս է՝ մենք շատ հանդուրժող պետք է լինենք եկեղեցվո կյանքի մեջ ընդհանրապես՝ հասկացող, համբերատար և հանդուրժող: Ուր որ ես եմ իմ հոգևոր ճանապարհի վրա, շատ տարբեր է, և երևի դուք ավելի հաճարաճացած եք ինձանից: Եվ հավատում եմ դա, որ այս հոտի մեջ կա մարդիկ, որ ինձանից ավելի Աստվածամոտ են, և փառք եմ տալիս, որ դուք կարող եք ինձի ճիշտ ճանապարհ ցույց տաք, ինչպես ես փորձում եմ ամբողջ համայնքին նույն օգնություն տալու համար: Բայց կան մարդիկ, որոնք նոր են սկսում այս ճանապարհի վրա, և մենք իսկապես սիրով, սիրով օգտակար և համբերատար պետք է լինենք և յուրաքանչյուրին ըստ իր կարիքին կարեկցություն և ողորմություն և համբերություն ցույց տալ, որ մեր առաքելությունը Աստվածահաճող լինի:

In my Armenian message I spoke somewhat at length about the passage from today in the Gospel of Matthew that speaks about Christ in a certain circumstance challenging the Pharisees, saying if they understood the difference between what it means that I say that I desire mercy and not sacrifice, that the innocent would not be judged, and how that is relevant in our church life with regard to the amount of leniency or tolerance that we show one another. It’s very important that in our spiritual journey we understand that we’re all in different places on our path that leads us to Christ. And in the life of Orthodoxy, we don’t demand that everybody be subjected to the same scrutiny so that we all have the opportunity to be treated first as children of God, as young ones, or catechumens, as is referred to in an Orthodox context, who need a little bit more patience, a little bit more leniency, a little bit more understanding until they grow into the fullness of their faith and can be subjected to the entirety of our standards of Christian behavior, conduct, and Orthodox belief. And it can be hard sometimes to deal with peers that spiritually speaking may be less developed and may be held to a different standard. But this is what it means for us to exhibit compassion and mercy and tolerance in the life of the church.

However, with regard to our English message today, I think that I would be somewhat remiss to not address the events that have taken place over the past week in the life of the Armenian Apostolic Church. The events that have taken place over the past week are difficult to summarize in their entirety because they’re the culmination of many long-running and complex realities in the life of the Armenian nation. But I think it’s important for us to acknowledge that the culmination of this, most recently, is the detainment of two of our most senior bishops in the Armenian Republic by the government, having been accused of organizing acts to destabilize the government against its leadership.

Now, I would like to have a formal statement to offer you on behalf of our diocese. However, we have not formulated that statement yet, and I’ll tell you why. That is because all of the diasporan bishops from around the world got together on a call on Saturday night, where collectively they decided that they would meet in Armenia this upcoming week, where many of them were already going to be there for the twenty-fifth anniversary of the International ACYO or Hehem, which is going to be taking place. Our own Anahid will be participating on behalf of St. John. And so it is a fortuitous occasion for all of our church leadership to be in one place at one time, to meet with His Holiness Karekin II, to confer with one another about what our formal response will be. And I do appreciate that the Armenian Church, as a whole, has been careful and conscientious in terms of its responses in the midst of a fastly unfolding and deeply complex and consequential reality in Armenia. However, with articles having been published in BBC, Al Jazeera, New York Post, and in other major venues around the world about these shocking events that have taken place, there’s no way that I can’t say anything about it. We have to address what is taking place.

What I would first like to acknowledge is, having had many first-hand interactions with His Eminence Archbishop Parkert Galstanyan, as well as His Eminence Mikael Ajapahyan, I will say that I have always considered them to be of the highest moral standards, and they are both remarkable in their unwavering devotion to truth-telling in the face of all opposition and consequences in a way that I deeply admire. And it is for this reason that they have not been shy about expressing their dissatisfaction with the direction that the Armenian nation under its current leadership has been heading. The events that have taken place over this past week are a consequence of this.

There is an expression which has often, and increasingly so with vast rapidity, is expressed in response to these recent challenges and the complex relationship between the state and the church that goes like this: The church should not get mixed up in politics. That’s what is often said, and it is often a justification for criticizing clergymen or aspects of the church that would voice their dissatisfaction with the moral and security state of our nation. I can understand that on a personal level, having grown up in this country in many ways. The integration between church and politics has often not served the church in the United States well and has been divisive in the sense that it has given many people unfounded excuses to leave the churches that they grew up in because of their own political beliefs. However, I do want to acknowledge that is because they were lacking in their own spiritual formation, according to my opinion.

As a young man, before I fully entered into church life to pursue the priesthood, I worked for an organization called the Armenian Assembly, which is a political advocacy organization which some of you may be aware of, active throughout the United States, a little bit more prominently on the East Coast than here. But I had in my position as an assistant director in the Western region the opportunity to interact with local, state, and federal politicians. And it didn’t take me very long to come to the conclusion that if I wanted to live my Christian life, I should spend as little time with such people as possible. And so I came to the conclusion that that was not the life for me, and of course, I entered into the life of the church, and I’m sure some of you can understand why.

Սակայն այս իրողությունը դեռ չի նշանակեր, որ եկեղեցին ոչ միայն բարոյական հեղինակություն, այլ նաև բարոյական պարտականություն բարձր ձևով հայտնել իր ուսուցմունքը, թե ինչպես կվերաբերի մեր ազգային կյանքը և իր հավատացյալ հոտի անդամների առօրեական կյանքները: Ասիկա էական է եկեղեցու համար: Եթե չի անում, եկեղեցին իր առաքելությունը չի անում:

This reality of the uncomfortable interaction between these two institutions at times, however, does not mean that the church doesn’t have both a moral authority but also a moral duty to speak to the reality of the daily lives of its faithful and to ensure that the environment in which they are living is giving them the opportunity to uphold to the best of their abilities their Christian values and the virtues that we ask of them. And of course, the deep integration between the Armenian nation and the Armenian faith puts it in a completely different and incomparable category to the reality that we live here in the United States in many ways. However, in the absence of an official statement for me to share with you, I would like to speak to just a very providential reminder on behalf of the life of the saints.

Մասունք սրբոց միջոցով կուզեմ խոսիլ այսօրվա հարցերի մասին: Ո՞վ քեր տեղյակ են Սուրբ Ներսես Մեծի կյանքի մասին: From those who are here with us present today, who knows about the life of one of our most venerated saints, Saint Nerses the Great? That’s a test because it’s in the book. So, if you want to learn a little bit more, there’s some information about him in the bulletin today because just yesterday we celebrated the feast of Saint Nerses the Great. There are many Saint Nerseses, but the first Saint Nerses was Saint Nerses the Great. And I think by understanding his story a little bit better, we can understand how we, within the life of the church, view our own calling and responsibility in the midst of such turmoil.

Saint Nerses was the great-grandchild of Saint Gregory the Illuminator, whose fast we are going to be observing starting tomorrow. And I’ve said it, but I’ll say it again, that if you would like to somehow show your support on a spiritual level for the turmoil in the life of our church that is taking place, keep this fast. And in the midst of your fast, pray for our church, pray for our faithful, pray for our hierarchy, pray for us to be blessed by the spirit and the intercession of our Holy Father, Saint Gregory the Illuminator.

However, he was married, and he was not a clergyman until later in his life. And after the death of his wife, he was called by his peers to ordination because they knew of his high moral standard and his capacity for leadership, and they knew that the church would need him as its spiritual leader. So later in life, Saint Nerses the Great was ordained to the priesthood and eventually achieved the rank of Catholicos. As Catholicos, Saint Nerses the Great is known as the Great Reformer. In the earliest days of our church, we’re talking about within a lifetime of the establishment of the National Armenian Church, Saint Nerses found himself in a position where he was having to transform the daily life of the church, creating institutions like schools and orphanages and hospitals to ensure that the church was pursuing its mission and its ministry for the sake of the nation that it was guiding towards our Lord and Savior, Jesus Christ. So it turned this movement into an institution. This is the legacy of Saint Nerses the Great. His impact is very profound.

However, what he did do amongst and above all other things was to call the Armenian people, including its nobility and leadership, to a high moral standard. Եթե մենք քրիստոնյա ենք կոչվում, ուրեմն մենք պետք է ապրենք որպես քրիստոնյաներ, այնպես ինչպես Հիսուս մեզ ասում է Ավետարանի մեջը: And so he called everybody to live according to this high moral standard, and he held the king to the highest moral standard as an example of the people, King Arshak II. About which I invite Deacon Nishan to talk to us about at great length during the coffee hour. However, King Arshak II lived during a very complex geopolitical time, stuck between two powers, the Romans and the Persians, and trying to make everybody happy and failing horribly. But he knew that King Arshak was a corrupt man who asked other people to uphold standards and morality that he did not. He was a hypocrite, and Saint Nerses called him out on this, and he was very public in disgracing him and calling him to the highest moral standard. As a result of this, Saint Nerses Medz was exiled from Armenia in his later days and eventually was murdered for being outspoken about the moral standards of his government, and that’s why today he is a saint not only for his works but as a martyr.

Later, a thousand years later almost, Saint Nerses the Graceful, in his general epistle named after Saint Nerses the Great, would speak at great length to the leadership of the Armenian nation in the same way, calling them to the highest moral standards so that they may best serve as an example to the people that have been entrusted to them by God.

When we say that the church should not get mixed up in politics, there are, of course, certain areas where that is undeniable. If you found out that Der Mesrop was running for city supervisor tomorrow, you would say, “This is not a great idea, Der Hayk. Let’s talk about what you’re doing, okay?” But if we say that the church doesn’t have a responsibility to speak in the most grievous and urgent way possible about the moral state of our people, then we are taking away from the church one of its most essential rights and responsibilities, and this has been evident since the first days of the Armenian Apostolic Church.

Այսօր խնդրում եմ, որ բոլորս միասնաբար աղոթակից լինենք մեր եկեղեցվո, որովհետև շատերս ասում ենք, և ես ասել եմ՝ աներևակայելի է, անպատկերացնելի իրավիճակ է: Ո՞վ կարա մտածե, որ պետությունը և եկեղեցին իրար հետ conflict կունենա: Բայց պետք է հասկանանք, որ սա առաջին անգամ չէ: Սա պատահած է մեր ազգի կյանքի ընթացքին, բայց եկեղեցին դեռ կա, և եկեղեցին միշտ պիտի լինի, որովհետև Աստվածահաստատված հաստատություն է, բայց մարմին է, և հավերժականորեն պիտի շարունակե իր առաքելությունը:

As we conclude this message today, I just ask that you continue to be present and prayerfully united with one another as brothers and sisters in Christ, for the future and the mission of the Armenian Church. Its future is secure. It’s a divinely established institution that has always and will always pursue its mission. But still, we ask that it is able to do so in the midst of peace and with the support of all aspects of the Armenian nation for the glory of our Savior, Jesus Christ, His Father, and the Holy Spirit. Amen.